Atelier #3 - April
Over meebewegen met een cultuur die ik niet ken, gezien worden terwijl ik wil observeren en de vraag waar mijn plek ligt als fotograaf
Terwijl Bali in stilte het nieuwe jaar is ingegaan, merk ik dat ik mezelf wil terugtrekken, behoefte heb aan wat eigenheid, wat houvast. Het voelt alsof ik de afgelopen maand was overgeleverd aan een kalender die ik niet ken, waardoor ik me telkens moest aanpassen. Moest is een groot woord, want elke keer koos ik er zelf voor om deel te nemen aan een ceremonie of bijeenkomst die ik niet kende. Juist omdat dit de dingen zijn waarom ik graag reis, om een kijkje te nemen in een cultuur die ik niet ken. En hoewel het prachtig was om te zien, heeft het ook iets losgemaakt.
Want tussen alle ceremonies en bijeenkomsten leerde ik iets over mezelf. Iets wat ik al lang weet, maar elke keer weer op een nieuwe manier gespiegeld krijg. Het eeuwige conflict tussen gezien worden en niet gezien (willen) worden.
Misschien is daar het terugtrekken ontstaan. Gaat het niet over eigenheid, over houvast, maar over wie ik ben als persoon, als fotograaf in verhouding tot de mensen om mij heen.
Waar ik bij de mebarung niet durfde op te staan om foto’s te nemen, stond ik bij de melasti-ceremonie pontificaal langs de weg. Bewust, omdat ik van tevoren bedacht had dat ik de optocht wilde vastleggen, de lange stoet witte mensen die tussen de groene rijstvelden richting de oceaan trokken. Mijn blik was op hen, op datgene wat ik wilde delen met de wereld. Maar toen ik daar stond, werd ik gezien. Zorgde mijn camera ervoor dat iedereen naar mij keek. Veranderde ik in de bezienswaardigheid en mijn foto’s in geposeerde portretten.
Ongemakkelijk.
Hier op Bali kan ik met mijn camera niet opgaan in de omgeving, in de menigte. Die menigte is er namelijk niet en erg Balinees zie ik er ook niet uit. Ik voelde me eerder betrapt, teleurgesteld omdat het me niet lukte om ongezien de foto’s te maken die ik wilde maken.
Tegelijkertijd vind ik het fijn om gezien te worden door de mensen die ik ken. Tijdens de melasti-ceremonie kwam Putu naar me toe om me te vertellen wat er verder ging gebeuren en mee te denken over hoe ik dat kon vastleggen. Ook tijdens Ogoh-ogoh werden we door verschillende werknemers van het resort herkent en meegenomen in datgene wat we zagen. Bij de mebarung precies hetzelfde.
Misschien is het niet het gezien worden zelf waar ik moeite mee heb, maar dat ik niet goed weet welke plek ik inneem ten opzichte van de mensen die ik fotografeer.
Als fotograaf kun je het contact heel makkelijk uit de weg gaan. Een betere zoomlens, een grotere afstand: het zijn allemaal manieren om me veilig te voelen, het ongemak uit de weg te gaan. Maar ik wil me niet mijn hele leven blijven verstoppen. Ik wil onderzoeken wat het met mijn werk doet als ik dichterbij kom en bewust het contact opzoek. Dat vraagt om mijn eigen schroom opzij te zetten en bereid te zijn om de controle (deels) los te laten.
Misschien helpt het om de momenten die dit losmaakten even op een rij te zetten.
De ceremonies en bijeenkomsten op een rij
Mebarung is een muziekfestival dat je in verschillende vormen tegenkomt op Bali. In ons geval was de bijeenkomst op een sportveld in het nabijgelegen dorp. Vijf muziekgroepen uit vijf verschillende dorpen speelden allemaal zo’n 15-20 minuten op typisch Balinese instrumenten en probeerden er een mooie show van te maken. Dat we af en toe natregende, deed weinig af aan de beleving.
Melasti is het reinigingsritueel voorafgaand aan de stiltedag. Het vindt 2-3 dagen voor Ogoh-ogoh plaats. Dat verschilt een beetje van dorp tot dorp. Het hele dorp loopt gekleed in witte kleding van de tempel in het dorp naar de oceaan (of ander water als er geen oceaan in de buurt is) om de elementen van de tempel te reinigen en het nieuwe jaar met schone energie te beginnen. Wij liepen deels mee en keken toe terwijl de ceremonie op het strand werd uitgevoerd. Heel bijzonder om zo de zon te zien zakken en daarna terug te lopen naar het dorp.
De dag voor de stilte dag is het tijd voor Ogoh-ogoh. Maar voordat we naar het dorp mochten vertrekken om daar de poppen te bewonderen, deden we eerst mee aan de Mebuu-bu-ceremonie op het resort. Met veel herrie en wierook veegden we de straten schoon en daarmee de kwade energieën.
Daarna was het tijd om naar het dorp te gaan en te wachten tot de optocht begon. Voor ogoh-ogoh worden er grote poppen gemaakt en die worden door de mannen aan het dansen gezet. Het doel is niet om de kwade energie te verjagen, maar meer om vriendelijk te vragen of ze iedereen tijdens de stilte dag met rust willen laten. Aan het einde van de avond werden de poppen verbrand.
Tiktok failed to load.Enable 3rd party cookies or use another browser
En toen was er natuurlijk nog de stilte dag, oftewel Nyepi, de dag waar ik al naar uitkeek. Hoe bijzonder is het dat een heel eiland een hele dag dichtgaat en stil is? In eerste instantie wilde ik zoveel mogelijk volgens de Balinese regels meedoen, maar die zijn heel streng:
geen vuur of licht
niet werken of andere activiteiten uitvoeren
niet reizen
vasten en geen entertainment
It’s a day for doing meditation, fasting and purify yourself stond er in de berichtgeving van ons resort.
We besloten de dag aan te vliegen als een feestdag in Nederland en deden lekker rustig aan. Niet werken dat is ons gelukt en niet reizen was ook makkelijk, aangezien er een bewaker was die ervoor zorgde dat niemand het resort verliet. Diezelfde bewaker stond ‘s avonds bij ons op de stoep, omdat we de lichten aanhadden, met het vriendelijke verzoek om alle gordijnen dicht te doen. Al met al was het een relaxte dag en merkten we er niet heel veel van. Wel kwam ik op tiktok filmpjes tegen van lege straten in Denpasar en een leeg vliegveld (allemaal met toestemming gemaakt, want je mag de weg dus niet op). En een vlugge check op de dag zelf maakte duidelijk dat het internet in onze regio daadwerkelijk wordt uitgezet. Gelukkig deden ze dat alleen voor mobiele data en bleef de wifi online.
Hoe kleine rituelen helpen om bewusten te leven
Deze maand was een bevestiging van het feit dat ze in Azië veel meer rituelen en ceremonies hebben dan wij gewend zijn. Het geeft hier het leven vorm en niemand staat gek te kijken naar lange optochten waardoor de wegen vastlopen. Ik heb respect voor de aandacht en eerbied die zelfs in de kleinste rituelen zichtbaar zijn. Het deed me weer beseffen dat ik er weer wat meer tijd en ruimte voor mag maken, omdat het een manier is om stil te staan bij hoe ik me voel en wat ik echt wil.
Twee jaar onderweg
Ik schreef een drieluik over het leven dat wij leiden omdat we ondertussen ruim 2 jaar op pad zijn. Het zijn namelijk niet altijd de makkelijkste jaren geweest en dat is het nog steeds niet. En toch blijven we doen wat we doen. Ik neem je mee in de hoogte- en dieptepunten en sluit af met een rijtje van regels waarmee je te maken krijgt als je kiest om uit Nederland te vertrekken zonder vaste woon- of verblijfplaats.
Misschien is het niet heel gek dat ik behoefte heb om me terug te trekken, te herkalibreren. Maart was een maand met veel input en daardoor ook veel output. Mijn lijstje met to-do’s slinkt, hoewel er met dat slinken ruimte komt voor ideeën die nog rondspoken in mijn hoofd. Voor ik het weet is die to-do-lijst weer net zo lang als voordat ik begon.
Gelukkig lijkt de rust weer even teruggekeerd op Bali, hoewel ik ondertussen weet dat we elke dag een appje kunnen krijgen van iets wat ik graag wil meemaken. En dus blijft de planning fluïde zodat er ruimte is om te schuiven.
Maar waar het kan, pak ik de rust en ruimte om alles te laten bezinken, om te ontdekken hoe ik het contact met wie er voor mijn camera staat het liefst aan wil vliegen. Zodat ik de volgende keer niet overvallen word door ongemak,
maar het contact aan durf te gaan. Want misschien ontstaan de beelden die ik zoek
niet op afstand, maar juist daar waar ik zelf onderdeel word van het moment.